گذری بر تاریخچه نظارت و بازرسی در ایران

بازرسی در زمان هخامنشیان

در زمان کوروش در زمره مشاغل اداری از تفتیش نام برده شد و گزنفون می نویسد:
 
کوروش اشخاصی را به مشاغل اداری گماشت مثلا تحصیلدار مالیاتها و متصدیان خرج و مفتّشین کارهای عمومی .

بازرسی در زمان ساسانیان

در زمان ساسانیان رعیتهای شاه به چهار طبقه تقسیم می شدند:

- روحانیون یا آسراوان

- جنگیان یا ارتشیان

 - دبیران یا دیپیران

 - مالیات دهندگان یا استریوشان

 هر یک از این طبقات رییسی داشت. رییس هر طبقه ای دو بازرس داشت. یک بازرس که مامور سرشماری طبقه بود و بازرسی دیگر که موظف بود به درآمد هر طبقه رسیدگی کند.

 

بازرسی در ایران دوران اسلام

مراجعه به تاریخ اسلامی نیز به خوبی موید این مطلب است که از همان بدو تشکیل جامعه اسلامی در زمان حیات رسول اکرم (ص) ضرورت وجود بازرسی به معنی اعم خود در میان مسلمین احراز شده و پیامبر (ص) شخصاً و سپس والیان اسلامی دقیقا مقید به آن بوده اند. چنانکه در امر جنگ های بین مسلمین و کفار، پیامبر (ص) با استفاده از اعزام نیروهای ناشناس و اقدامات کاملا سری و پنهان پیوسته از نقشه ها و دسایس دشمن و میزان عده آنها اطلاعات لازم را کسب می نمود. امام علی (ع) نیز در ابتدای خلافت خود اقدام به استرداد بیت المال، عزل کارگزاران نالایق و انتخاب دقیق ماموران بازرسی و نظارت به همراه آموزش های فنی و رفتاری به کارگزاران نمودند و به ماموران خود موکدا دستور دادند که شغل خود را علاوه براجرای صحیح و دقیق جز وظایف عبادی خود به شمار آوردند . حضرت علاوه بر بازرسان وماموران حکومتی خود شخصا دربازارها و بین مردم می گشتندوعلاوه برنظارت آنها را موعظه و پند می دادند.

 

بازرسی در ایران دوران معاصر

   پس از انقلاب مشروطه و تدوین قوانین مملکتی و تشکیل وزارتخانه ها و ادارات با وظیفه ها و اختیارات مشخص و معین در سال 1308 نظامنامه هیات تفتیشه مملکتی و وظیفه مامورین دولتی به تصویب هیات وزیران رسید و درابلاغ آن به وزارتخانه ها تذکر داده شد که «برای اعزام هیاتهای تفتیشه به ولایات انتظار وصول شکایت لازم نبوده و فعلا باید دستجات تفتیشه نقاط مختلف برای اطلاع از جریان امور و چگونگی احوال عمومی و مملکتی اعزام گردند «

دفتر بازرسی کل کشور

  در سال 1315 هجری شمسی با تصویب قانون اصلاح قسمتی از قانون اصول تشکیلات عدلیه ، بازرسی کل کشور تحت ریاست وزیر دادگستری قرار گرفت و به موجب ماده 6 آن، دفتر بازرسی کل کشور از دفاتر اختصاصی وزیر عدلیه شمرده شد .

 

بازرسی شاهنشاهی منحله

در سال 1347 قانون تشکیل سازمان بازرسی شاهنشاهی مشتمل بر 14 ماده و دو تبصره به تصویب مجلس رسید و به موجب این قانون اداره کل بازرسی کل کشور به اداره کل بازرسی وزارت دادگستری که وظیفه آن منحصراً رسیدگی به امور قضایی و اداری دادگستری بود تبدیل شد و سایر وظایف اداره کل بازرسی کشور به عهده سازمان بازرسی شاهنشاهی محول شد .

 

بازرسی پس از انقلاب اسلامی

    پس از پیروزی انقلاب اسلامی در ایران، سازمان بازرسی شاهنشاهی منحل و مطابق لایحه قانونی سازمان بازرسی کل کشور مصوب 1357/12/07 به عنوان اولین سازمان کل کشور پس از انقلاب تشکیل شد. به موجب این لایحه که مشتمل بر 10 ماده و 2 تبصره بود. سازمان بازرسی تحت ریاست وزیر دادگستری تشکیل شد . آشفتگیهای اداری پس از انقلاب که از آثار قهری هر انقلابی است و جو حاکم بر دستگاههای دولتی و وابسته به دولت در آن زمان قدرت هر گونه اقدام موثر و تحرکی را از این سازمان سلب کرده بود، خاصه آنکه قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران که در تاریخ 1358/08/24 به تصویب مجلس خبرگان رسید، با تدوین اصل یکصد و هفتاد و چهارم موجودیت قانوین این سازمان را زیر سوال قرار داد .

 

سازمان بازرسی کل کشور

طبق اصل 174 قانون اساسی بر اساس حق نظارت قوه قضائیه نسبت به حسن جرسان امور و اجرای صحیح قوانین در دستگاه های اداری سازمانی به نام «سازمان بازرسی کل کشور» زیر نظر رئیس قوه قضائیه تشکیل می گردد. حدود اختیارات و وظایف این سازمان را قانون تعیین می کند. در نهایت قانون آن نیز در تاریخ 1360/07/19 به تصویب مجلس شورای اسلامی رسید .

 


   
   
   
   
   
   
تعداد بازديد اين صفحه: 232
تعداد بازديد از سايت: 4044680
تعداد بازديد زيرپورتال: 25191
اين زيرپورتال امروز: 42
در امروز: 1979
اين صفحه امروز: 1
خانه | بازگشت |
Guest (aumsguest)


مجری سایت : شرکت سیگما